Welke vogels nestelen onder dakpannen? Mus, spreeuw en gierzwaluw
U hoort getjilp boven het plafond of ziet vogels in en uit vliegen bij de onderste pannenrij. Dat er vogels onder uw dakpannen zitten, is duidelijk. Maar welke? Dat is meer dan een leuke vraag. In Nederland zijn het bijna altijd huismussen, spreeuwen of gierzwaluwen, en voor elk van die drie gelden andere broedtijden en andere regels. Wie de verkeerde soort aanneemt, sluit het dak op het verkeerde moment af of mag het juist helemaal niet zomaar afsluiten. In dit artikel leest u hoe u ze herkent en wat dat betekent voor uw dak.

Waarom vogels onder uw pannen zitten
Onder de dakpannen is het droog, beschut en veilig voor katten. Zit er ergens een opening, dan is dat voor een holenbroeder een ideale nestplek. De bekendste plekken zijn de onderste pannenrij boven de goot, waar de golving van de pan een opening laat, de nok als de specie is uitgespoeld, en kieren bij dakkapellen, boeidelen en verschoven pannen. Meer over die openingen leest u in vogels onder de dakpannen: zo lost u het blijvend op.
Welke vogel er zit, ziet u het best door op een rustig moment van een afstandje naar de dakrand te kijken, vroeg in de ochtend of in de avond. Let op het formaat van de vogel, hoe hij aanvliegt en welk geluid hij maakt.
De huismus: het hele jaar in de buurt
Herkennen. Een kleine, gedrongen vogel. Het mannetje heeft een grijs petje en een zwarte bef, het vrouwtje is eenvoudig lichtbruin. U hoort ze vooral: het bekende getjilp, vaak van meerdere vogels tegelijk.
Nestplek. Volgens Vogelbescherming maakt de huismus zijn nest vooral onder dakpannen, in gaten en kieren van gebouwen en in mussenkasten. Huismussen broeden in een los kolonieverband: waar één paar zit, zitten er vaak meer.
Broedtijd. Van eind maart tot in augustus, met twee tot drie legsels per seizoen. De huismus is een standvogel: hij blijft het hele jaar in de buurt.
Bescherming. De huismus staat op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels, en zijn nesten zijn het hele jaar beschermd. Volgens Vogelbescherming spelen het verdwijnen van ouderwetse pannendaken en woningrenovatie, waardoor de nestplekken onbereikbaar worden, een rol bij de achteruitgang.
De spreeuw: luidruchtig in het voorjaar
Herkennen. Groter dan een mus, zwart met een paarsgroene glans. In de winter zit het verenkleed vol witte spikkels, in het broedseizoen heeft de spreeuw een gele snavel. De zang is gevarieerd, met fluittonen en veel imitaties van andere geluiden.
Nestplek. Spreeuwen nestelen in holtes: in bomen, in nestkasten en in gaten en kieren van gebouwen. Een opening onder de pannen is voor hen net zo goed een holte. Ze zijn geen echte koloniebroeders, maar broeden graag in de buurt van soortgenoten.
Broedtijd. Van half april tot in juni, met één en soms twee legsels. Vooral de jongen in het nest maken veel lawaai; dat is vaak het moment waarop bewoners merken dat er spreeuwen onder het dak zitten.
Bescherming. Het aantal spreeuwen is in Nederland sterk afgenomen. Toch zijn de nesten van spreeuwen volgens Vogelbescherming niet standaard het hele jaar beschermd. Tijdens het broedseizoen mag u een nest in gebruik nooit verstoren; daarbuiten is afsluiten in de regel mogelijk.
De gierzwaluw: maar een paar maanden hier
Herkennen. Een donkerbruine vogel met lange, sikkelvormige vleugels en een kort gevorkt staartje. In de zomer vliegen gierzwaluwen in groepjes met een schel, gierend geluid rond de huizen. Ze schieten in volle vaart onder de dakrand in, zonder eerst ergens te landen.
Nestplek. Onder dakpannen, onder de dakgoot, achter de regenpijp, bij een dakkapel of in een gat in de muur. Gierzwaluwen broeden in losse kolonies en zijn zeer honkvast: een paartje komt jaar na jaar terug naar dezelfde nestplek.
Broedtijd. Ze komen half april tot begin mei aan uit Afrika, leggen één legsel van twee à drie eieren en vertrekken in juli of augustus weer. Het grootste deel van het jaar zijn ze dus weg.
Bescherming. De nesten van gierzwaluwen zijn het hele jaar beschermd, juist omdat ze elk seizoen op dezelfde plek broeden. Volgens Vogelbescherming staat het aantal geschikte nestplekken sterk onder druk door onder meer het isoleren van woningen en veranderde bouwmethodes.
Weet u niet welke vogels er onder uw pannen zitten? Bij een gratis inspectie brengen wij de openingen in kaart, kijken wij naar sporen en nesten en adviseren wij over vogelwering die past bij de soort en de regels.
En de rest?
Soms gaat het om een andere vogel, zoals een mees die een kier heeft gevonden. Kauwen en duiven zitten zelden onder de pannen; die kiezen vaker een schoorsteen of een richel. Achter boeidelen en onder pannen kunnen ook vleermuizen zitten. Die zijn net zo goed beschermd. Ziet u kleine uitwerpselen onder de dakrand maar geen vogels, laat dan eerst kijken voordat er iets wordt afgesloten.
Zitten de vogels niet onder de pannen maar in de goot zelf, dan is dat een ander verhaal; zie vogels in de dakgoot.
Wat betekent dit voor vogelwering?
Alle in het wild levende vogels zijn beschermd, en een nest dat in gebruik is, mag u nooit verstoren. Daarnaast verschilt het per soort:
- Spreeuw. Buiten het broedseizoen kunt u de openingen in de regel laten afsluiten met vogelschroten bij de goot en een goed afgesloten nok. Het najaar en de winter zijn daarvoor het beste moment.
- Huismus en gierzwaluw. De nestplek is het hele jaar beschermd. Die mag u niet zomaar afsluiten, ook niet in de winter. Moet het dak toch dicht, bijvoorbeeld bij een renovatie, dan is overleg met de provincie nodig. Vaak is een vervangende nestplek, zoals een nestkast of een neststeen, een voorwaarde.
- Twijfel over de soort. Laat het eerst beoordelen. Een opening afsluiten waar een beschermde soort zit, is niet toegestaan, en de vogels raken hun nestplek kwijt.
Kort samengevat
Onder Nederlandse dakpannen zitten bijna altijd huismussen, spreeuwen of gierzwaluwen. Huismussen hoort u het hele jaar, spreeuwen vooral in het voorjaar, gierzwaluwen alleen van mei tot augustus. Bij spreeuwen kan het dak buiten het broedseizoen in de regel worden afgesloten. Bij huismussen en gierzwaluwen is de nestplek het hele jaar beschermd en is overleg nodig.
Wij brengen bij een gratis inspectie alle openingen in kaart, kijken welke soort er zit en adviseren over diervriendelijke vogelwering die past bij de regels. Lees meer bij vogeloverlast en nokvorsten, of vraag direct een dakinspectie aan. Wij werken door heel Nederland, bijvoorbeeld als dakdekker in Zeist.